Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam số 8/2026

Mở đầu số tạp chí, trong phần Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là bài viết “Huy động nguồn lực tư nhân trong quản trị quốc gia và quản trị địa phương: Động lực cho sự bứt phá của Việt Nam trong kỷ nguyên mới” của PGS.TS. Đinh Quang Thành. Bài viết phân tích cơ sở chính trị - pháp lý, lý luận và thực tiễn của việc huy động nguồn lực khu vực kinh tế tư nhân vào quản trị quốc gia và quản trị địa phương ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi mô hình quản trị từ "Nhà nước quản lý" sang "Nhà nước kiến tạo phát triển". Bằng phương pháp phân tích tài liệu chính sách - pháp luật kết hợp nghiên cứu tình huống điển hình ở cấp địa phương (tỉnh Quảng Ninh) và cấp quốc gia (Tập đoàn FPT, Tập đoàn Vingroup), bài viết chỉ ra rằng hiệu quả huy động nguồn lực tư nhân phụ thuộc quyết định vào việc Nhà nước xác lập rõ ràng, nhất quán vai trò kiến tạo và điều phối. Kết quả nghiên cứu đồng thời nhận diện bốn nhóm thách thức về nhận thức, thể chế, cơ chế hợp tác công - tư và năng lực tổ chức thực hiện, làm cơ sở đề xuất năm nhóm giải pháp chính sách có liên hệ chặt chẽ với nhau: hoàn thiện đồng bộ thể chế kinh tế thị trường; thể chế hóa tiêu chí đánh giá năng lực kiến tạo phát triển; đổi mới cơ chế chia sẻ rủi ro trong hợp tác công - tư; luật hóa nghĩa vụ tham vấn doanh nghiệp; và xây dựng khung năng lực cán bộ chuyên biệt. Nghiên cứu góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình đổi mới quản trị quốc gia theo hướng mở, đa chủ thể ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Vẫn trong phần Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là bài viết “Tư tưởng của C. Mác về giáo dục và ý nghĩa đối với Việt Nam trong kỷ nguyên mới” của PGS.TS. Mai Đức Ngọc. Bài viết hệ thống hóa cơ sở phương pháp luận triết học trong tư tưởng của C. Mác về giáo dục, làm rõ bản chất xã hội - giai cấp, mục tiêu phát triển toàn diện con người và nguyên lý kết hợp giáo dục với lao động sản xuất. Điểm mới nổi bật của nghiên cứu là định vị, chuyển hóa các giá trị lý luận này vào bối cảnh “kỷ nguyên mới” dưới ánh sáng Văn kiện Đại hội XIV, Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW. Nghiên cứu làm rõ phương thức chuyển hóa tư tưởng kinh điển thành giải pháp đột phá thể chế phục vụ chuyển đổi số và giáo dục STEAM. Bài viết phê phán nền giáo dục tư sản biến con người thành bộ phận máy móc; khẳng định yêu cầu bổ sung “kỹ năng số” và năng lực tự chủ công nghệ vào cấu trúc nhân cách phát triển toàn diện thời Cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hệ giải pháp đột phá xây dựng hệ sinh thái giáo dục mở STEAM, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện nhằm chấn hưng giáo dục, văn hóa nước nhà.

Bài viết “Dân chủ điện tử và những vấn đề đặt ra đối với quyền con người hiện nay” của TS. Nguyễn Thị Thanh Nhàn phân tích mối quan hệ giữa dân chủ điện tử và bảo đảm quyền con người trong bối cảnh chuyển đổi số và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Thông qua Internet, mạng xã hội, dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng tương tác số, không gian tham gia của người dân vào hoạt động quản trị nhà nước và xã hội ngày càng được mở rộng, đồng thời góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. Tuy nhiên, quá trình này cũng phát sinh nhiều thách thức đối với quyền con người, nổi bật là nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, lan truyền thông tin sai lệch, bất bình đẳng số và thách thức về an ninh mạng v.v.  Trên cơ sở quán triệt quan điểm của Đảng theo tinh thần Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV về phát huy dân chủ gắn với bảo đảm quyền con người, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, nâng cao nhận thức xã hội và tăng cường quản lý nhà nước, qua đó bảo đảm quyền con người trong bối cảnh phát triển dân chủ điện tử ở Việt Nam hiện nay.

         Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng được xác định là động lực then chốt của tăng trưởng và phát triển, yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý, kiểm tra và giám sát nguồn lực ngân sách nhà nước trở nên cấp thiết. Bài viết “Hoàn thiện cơ chế, chính sách kiểm tra, giám sát ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam” của Nguyễn Thị Nguyệt phân tích thực trạng cơ chế kiểm tra, giám sát ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong bối cảnh Việt Nam triển khai các cải cách thể chế giai đoạn 2024-2026. Trên cơ sở kết hợp phân tích chính sách, phân tích thể chế, so sánh quốc tế và tổng hợp dữ liệu thứ cấp, nghiên cứu nhận diện bốn nghịch lý: Quy mô và hiệu lực: ngân sách tăng nhưng hiệu quả giải ngân còn hạn chế; Kiểm soát và sáng tạo: kiểm soát thủ tục chặt chẽ nhưng chưa phù hợp với đặc thù của hoạt động nghiên cứu; Đa chủ thể và lỗ hổng đánh giá: nhiều chủ thể giám sát nhưng thiếu thiết chế chuyên trách đánh giá hiệu quả nghiên cứu và phát triển (R&D); Số hóa và phân mảnh: dữ liệu phục vụ giám sát còn phân tán, thiếu liên thông. Từ kinh nghiệm của Hàn Quốc, Singapore và Liên minh châu Âu, bài viết đề xuất chuyển từ “tiền kiểm tuân thủ” sang “tiền kiểm thông minh, hậu kiểm dựa trên kết quả”, đồng thời xây dựng cơ chế khoán chi theo sản phẩm, thiết chế đánh giá R&D chuyên nghiệp, nền tảng dữ liệu giám sát tích hợp và cơ chế phân tầng rủi ro. Qua đó, nghiên cứu hướng tới cân bằng giữa kỷ luật tài chính, trách nhiệm giải trình và yêu cầu chấp nhận rủi ro, tạo dư địa thúc đẩy sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. 

 Nhìn tổng thể, các công trình trong Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam số 8/2026 không chỉ cung cấp những kết quả nghiên cứu có giá trị học thuật mà còn hướng tới giải quyết những vấn đề thực tiễn, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách và quản trị xã hội. Sự kết nối giữa các lĩnh vực nghiên cứu, cùng cách tiếp cận gắn lý luận với thực tiễn, truyền thống với hiện đại và chuyển đổi số với phát triển bền vững, tạo nên tính liên ngành và chiều sâu của số tạp chí. Qua đó, số tạp chí này tiếp tục khẳng định vai trò của nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn trong nhận diện những biến đổi của xã hội Việt Nam, đồng thời đóng góp tiếng nói học thuật vào quá trình xây dựng, phát triển và hội nhập của đất nước trong kỷ nguyên mới.